در همهء موارد چهارگانه مىدانيم ب ) بررسى حكم زناى شخص خواب : متن عروه : و لا ( فرق ) بين كونه حال النوم او اليقظة . . . بل لو ادخلت الامرأة ذكر الرضيع فى فرجها نشر الحرمة على اشكال « 1 » بل لو زنا بالميتة فكذلك على اشكال ايضاً و اشكل من ذلك لو ادخلت ذكر الميت المتصل و اما لو ادخلت الذكر المقطوع فالظاهر عدم النشر . مراد سيد رحمه الله از زناى حال النوم زنايى است كه در خارج توسط شخص خواب واقع شود نه اينكه در خواب ببيند زنا كرده ولى خارجاً عملى واقع نشده باشد . ايشان مورد را هم مانند زناى مكره و مضطر موجب نشر حرمت مىدانند . 1 ) نقل كلام مرحوم آقاى حكيم و مرحوم آقاى خويى : مرحوم آقاى حكيم پس از پذيرفتن صدق عنوان زنا عرفاً ، به جهت شمول اطلاقات نسبت به اين مورد ، آن را موجب نشر حرمت مىدانند . ولى مرحوم آقاى خويى مىفرمايند : مفهوم زنا متقوم به « قصد » است و چون شخص خواب قصد زنا ندارد ، عنوان « زنا » متحقق نيست . حتى رواياتى كه همچون صحيحهء عيص بن قاسم ميزان حرمت را « افضاء » دانسته‌اند نمىتواند دليل بر شمول حكم نسبت به موردى كه فاعل مانند شخص خواب ، قاصد نيست باشد زيرا « افضاء » به معناى « انهاء » است و مراد در اينجا انهاء العمل الى الزنا است بنابراين در « افضاء » نيز مانند « زنا » قصد ، معتبر است لذا زناى شخص خواب موجب نشر حرمت نيست . 2 ) بررسى كلام مرحوم آقاى خويى توسط استاد - مد ظلّه - : از عبارت مرحوم آقاى خويى استفاده مىشود كه ايشان علاوه بر « زنا » در مفهوم « افضاء » هم قصد را معتبر مىدانند ولى به نظر مىرسد كه مفهوم « افضاء » معناى اعمّى است زيرا افضاء در لغت به معناى مجامعت است « 2 » ، مفهوم مجامعت و

--> ( 1 ) ظاهر كلمه « على اشكال » پس از ذكر فتوا اين است كه احتياط در اين موارد احتياط استحبابى است . ( 2 ) ( توضيح بيشتر ) در صحاح ، قاموس و غير آن افضاء را به مجامعت معنا كرده‌اند ، البته در قاموس معناى